Astygmatyzm — objawy, jak się widzi i skuteczna korekcja

Czym jest astygmatyzm?

Astygmatyzm jest wadą refrakcji. W prawidłowo działającym układzie optycznym oka rogówka i soczewka załamują światło w taki sposób, aby obraz był możliwie ostro odwzorowany na siatkówce. Przy astygmatyzmie moc optyczna różni się w poszczególnych przekrojach rogówki lub soczewki, dlatego światło nie jest skupiane w taki sam sposób we wszystkich kierunkach. Efektem może być rozmycie albo zniekształcenie obrazu.

Astygmatyzm może występować samodzielnie, ale często współistnieje z krótkowzrocznością lub nadwzrocznością. Jego nasilenie może być różne w obu oczach. Wiele osób ma niewielką wartość astygmatyzmu i nie odczuwa z tego powodu wyraźnych dolegliwości.

Popularne porównanie rogówki do „piłki do rugby” jest tylko uproszczeniem. Precyzyjniej: różne południki oka mogą mieć różną moc optyczną, dlatego korekcja musi uwzględniać nie tylko wielkość cylindra, ale również jego oś.

Jak widzi osoba z astygmatyzmem?

Nie istnieje jeden obraz, który dokładnie odtwarza widzenie każdej osoby z astygmatyzmem. Sposób widzenia zależy między innymi od wielkości cylindra, jego osi, współistniejącej wady sferycznej, wielkości źrenicy, stanu filmu łzowego oraz warunków oświetlenia.

Typowym efektem jest mniejsza ostrość lub zniekształcenie konturów. Litery mogą wydawać się mniej wyraźne, a przy większym albo nieskorygowanym astygmatyzmie niektóre osoby opisują cienie przy literach, „ghosting” lub smużenie. W nocy dodatkowo bardziej zauważalne mogą być olśnienia i rozciągnięte poświaty wokół punktowych źródeł światła.

Najczęstsze objawy astygmatyzmu

Inne możliwe objawy to bóle głowy związane z wysiłkiem wzrokowym oraz trudność z utrzymaniem komfortowego, ostrego obrazu. Objawy te nie są jednak swoiste wyłącznie dla astygmatyzmu — podobne dolegliwości mogą występować również przy innych wadach refrakcji, zaburzeniach filmu łzowego czy przeciążeniu wzrokowym.

Jeżeli zauważasz, że widzisz wyraźniej po zmrużeniu oczu, może to wynikać z efektu optycznego zbliżonego do przesłony i występować przy nieskorygowanej wadzie refrakcji, w tym astygmatyzmie.

Przyczyny astygmatyzmu

Astygmatyzm pojawia się, gdy rogówka lub soczewka mają taki kształt albo właściwości optyczne, że światło załamuje się różnie w poszczególnych kierunkach. Część osób rodzi się z astygmatyzmem, a u części pojawia się on w dzieciństwie lub młodym wieku. Może współistnieć z innymi wadami refrakcji.

Astygmatyzm może również pojawić się lub zmienić po urazie oka, zabiegu chirurgicznym albo w przebiegu chorób rogówki. Szczególnej uwagi wymaga narastający lub nieregularny astygmatyzm, ponieważ jedną z możliwych przyczyn jest stożek rogówki.

Cylinder i oś — co oznaczają na recepcie?

Recepta okularowa przy astygmatyzmie zawiera zwykle parametr CYL (cylinder) oraz AX / oś. Cylinder określa moc korekcji astygmatyzmu w dioptriach. Oś podawana jest w stopniach od 0 do 180° i wskazuje orientację korekcji cylindrycznej.

Oś nie jest skalą „ciężkości” astygmatyzmu. Na przykład oś 180° nie oznacza większej wady niż 90°. To po prostu inny kierunek ustawienia cylindra.

Przy astygmatyzmie precyzja wykonania okularów ma szczególne znaczenie. Poza prawidłową mocą potrzebne są właściwe ustawienie osi, centrowanie soczewek oraz stabilna pozycja oprawy na twarzy. Więcej o tym procesie opisujemy na stronie profesjonalnego doboru okularów.

Czy mały astygmatyzm, np. 0,5 dioptrii, trzeba korygować?

Nie ma jednej wartości cylindra, od której każda osoba bezwzględnie potrzebuje okularów. Niewielki astygmatyzm może być praktycznie niezauważalny, ale u innej osoby podobna wartość może pogarszać jakość obrazu lub komfort podczas pracy wzrokowej, szczególnie przy drobnym tekście albo prowadzeniu samochodu nocą.

Decyzja o korekcji powinna uwzględniać ostrość wzroku, zgłaszane objawy, współistniejącą wadę sferyczną, wcześniejszą korekcję, wiek i codzienne potrzeby wzrokowe. Z tego powodu wyniku z samego autorefraktometru nie należy traktować jak gotowej recepty.

Czy astygmatyzm może się pogłębiać?

Wartość cylindra i jego oś mogą zmieniać się w ciągu życia. Niewielkie zmiany nie muszą oznaczać choroby. Warto jednak zwrócić uwagę na sytuację, gdy wada zmienia się szybko, wyraźnie różni się między oczami lub gdy mimo prawidłowo dobranej korekcji nie udaje się uzyskać oczekiwanej ostrości wzroku.

Astygmatyzm regularny i nieregularny — czym się różnią?

W astygmatyzmie regularnym główne przekroje optyczne są uporządkowane w sposób pozwalający zwykle skutecznie korygować wadę standardową soczewką cylindryczną w okularach albo odpowiednio dobraną soczewką kontaktową toryczną.

W astygmatyzmie nieregularnym powierzchnia optyczna rogówki jest bardziej złożona i nie daje się opisać jednym prostym cylindrem oraz osią. Taki obraz może występować m.in. przy niektórych chorobach rogówki, po urazach lub zabiegach. Wtedy standardowe okulary mogą nie zapewnić pełnej jakości widzenia i potrzebna jest dodatkowa diagnostyka.

Jak wygląda badanie wzroku przy astygmatyzmie?

Astygmatyzm rozpoznaje się podczas badania refrakcji. Badanie nie polega wyłącznie na odczytaniu wyniku z autorefraktometru. Istotne są również wywiad, ocena ostrości wzroku oraz subiektywne sprawdzenie, przy jakich wartościach sfery, cylindra i osi obraz jest najostrzejszy i najbardziej komfortowy.

Jeżeli potrzebujesz aktualnej korekcji, możesz umówić badanie wzroku u optometrysty w Gdańsku Oliwie.

Jak koryguje się astygmatyzm?

Okulary z korekcją cylindryczną

To najczęściej stosowany i nieinwazyjny sposób korekcji. Soczewka okularowa zawiera odpowiednią wartość cylindra i oś. Przy większym astygmatyzmie szczególnie ważne są dokładne pomiary oraz stabilne dopasowanie oprawy.

Soczewki kontaktowe toryczne

Soczewki toryczne mają konstrukcję pozwalającą korygować astygmatyzm i muszą utrzymywać przewidywalne położenie na oku. Jeżeli soczewka obraca się, zmienia się orientacja korekcji względem oka, dlatego dobór obejmuje ocenę jej zachowania po założeniu. Parametrów soczewki kontaktowej nie należy mechanicznie przepisywać z recepty okularowej. Zobacz, jak wygląda dobór soczewek kontaktowych.

Chirurgia refrakcyjna

W wybranych przypadkach astygmatyzm może być korygowany zabiegowo, np. metodami chirurgii laserowej. Możliwość wykonania zabiegu i jego rodzaj ocenia lekarz okulista po kwalifikacji, która obejmuje stan rogówki oraz pozostałych struktur oka.

Astygmatyzm a prowadzenie samochodu i widzenie nocne

Nieskorygowany astygmatyzm może być szczególnie dokuczliwy po zmroku. Przy słabszym oświetleniu źrenica zwykle jest większa, a jasne, kontrastowe punkty — reflektory, lampy uliczne, sygnalizacja — mogą bardziej uwidaczniać niedoskonałości obrazu. Osoba może zauważać większe olśnienie, halo, smużenie lub cienie wokół świateł.

Jeżeli problem dotyczy przede wszystkim jazdy nocą, warto powiedzieć o tym podczas badania. Umożliwia to ocenę aktualności korekcji i rozważenie także innych przyczyn gorszej jakości widzenia po zmroku, np. problemów z powierzchnią oka lub zmian w soczewce.

Czy można zapobiegać astygmatyzmowi?

Nie ma potwierdzonego sposobu, który zapobiegałby powstaniu typowego astygmatyzmu. National Eye Institute podaje, że dokładna przyczyna astygmatyzmu nie jest w pełni poznana, a wada może być obecna od urodzenia lub rozwijać się w dzieciństwie i młodym wieku.

Komputer i telefon nie są uznawane za przyczynę typowego astygmatyzmu. Długotrwała praca z bliska może natomiast nasilać zmęczenie wzroku, uczucie suchości czy przejściowe zamazanie obrazu. Regularne badania nie zapobiegają astygmatyzmowi, ale pomagają wykryć zmianę wady oraz ocenić, czy obecna korekcja nadal jest odpowiednia.

Kiedy przy astygmatyzmie warto skonsultować się z okulistą?

Stabilny astygmatyzm jako wada refrakcji może być korygowany okularami lub soczewkami. Konsultacja okulistyczna jest szczególnie wskazana, gdy występuje szybka zmiana parametrów, podejrzenie astygmatyzmu nieregularnego, nieprawidłowy obraz rogówki albo brak oczekiwanej ostrości widzenia mimo prawidłowo przeprowadzonej refrakcji.